Mohorovicic Sismik Süreksizliği (Moho)

plaka tektoniği 9 Kasım, 16:10'de eklendi
moho-Süreksizliği

Mohorovicic Süreksizliği

Mohorovicic süreksizliği nedir?

Yer bilimlerinde süreksizlikler bir yapıyı diğerinden ayıran sınırlar olarak tanımlanabilir. Süreksizlikler yerküre içinde katmanları birbirinden ayıran sınırlar olduğu gibi taş veya kaya gibi daha küçük ölçekdeki yapılarda da görülebilir. Bununla birlikte Mohorovicic süreksizliği yer kabuğu ile astenosfer arasındaki sınır olarak bilinir. Bu sınırda sismik dalgalara ait hızlar, yoğunluk ve basınç gibi fiziksel parametreler değişim gösterir. Yer kabuğundaki hızlara göre Mohorovicic süreksizliğinden itibaren sismik hızlarda %10 civarında bir artış gözlenir.(Wikipedia)

Mohorovicic kimdir?

Mohorovicic, Andrije (1857-1936) Hırvat jeoloji ve jeofizik bilgini.Aynı zamanda bir meteorolog ve sismolog. Yerkabuğu ile çekirdek kabuğu arasında yer alan ve kendi adıyla anılan süreksizlik katmanını bulmuştur.

23 Ocak 1857’de Hırvatistan’ın İstria bölgesindeki Volosko’da doğdu, 18 Aralık 1936’da Zagreb’de öldü. 1875’te girdiği Prag Üniversitesi’nde matematik ve fizik öğrenimini tamamladıktan sonra, bir süre lise öğretmenliği, ardından Bakar’daki Kraliyet Denizcilik Okulu’nda meteoroloji ve okyanusbilim öğretmenliği yaptı.

1891’de Zagreb Teknik Okulu’nda, 1910’da da Zagreb Üniversitesi’nde öğretim görevine getirildi. 1898’de Yugoslav Bilimler Akademisi’nin üyeliğine seçilen ve 1918-1922 arasında bu kurumun matematik ve fen bölümlerinin yöneticiliğini üstlenen Mohorovicic, ülkesinde meteoroloji ve sismoloji alanında ulusal örgütlenmenin önderliğini yapmış, 1887’de Bakar Meteoroloji İstasyonu’nu, 1900’de Zagreb’de Kraliyet Bölgesel Meteoroloji ve Jeodinamik Merkezi’ni kurmuştur. Uzun yıllar yönetiminde görev aldığı bu kuruluşun Jeofizik Enstitüsü adıyla yeniden örgütlendiği 1921 yılında emekliye ayrılmasına karşın, sismoloji alanındaki çalışmalarını 1926’ya değin sürdürmüştür.

Önceleri meteoroloji konusunda çalışmalar yapan Mohorovicic, 1900’lerden başlayarak araştırmalarını sismoloji alanında yoğunlaştırdı ve yerkabuğu ile çekirdek kabuğu arasında yer alan süreksizlik katmanının varlığını ortaya çıkararak adını bilim dünyasına duyurdu.

1906’da İngiliz jeolog Richard Dixon Old-ham’ın (1858-1936), Yer yüzeyinden yaklaşık 3.000 km derinlikteki yerçekirdeğinin varlığını saptayıp, Yer’in dikey kesitinin homojen yapıda olmadığına ve değişik katmanları içerdiğine dikkati çekmesi, jeoloji bilginlerini, yerkabuğu ile yerçekirdeği arasında da değişik özellikte katmanların bulunabileceği düşüncesine yöneltmişti.

1909 Ekim’inde, Zagreb’in 45 km kadar güneyindeki bir merkezden kaynaklanan şiddetli yersarsıntısına ilişkin kayıtları inceleyen Mohorovicic, yüzeye oldukça yakın bir merkezden yayılan bu deprem dalgalarının, 1.000 km’den daha uzaktaki bazı gözlem istasyonlarına beklenilenden daha çabuk ulaştığını gördü. Bu olgunun nedenini, dalgaların yolu üzerinde yerkabuğundan daha değişik yapıda bir katmanın bulunmasına bağlayarak araştırmalarını sürdürdü ve Yer yüzeyinden belirli bir derinlikte, boylamasına yayılan birincil dalgaların hızının saniyede 6,5 ile 7km’den,saniyede 8 ile 8,4 km’ye çıktığını saptadı.

Bu verileri değerlendiren Mohorovicic, yerkabuğunun yaklaşık 60 km kadar altında, ortalama 3,3 gr/cm3 yoğunluğunda, yerkabuğuna oranla daha sert ve değişik nitelikte bir bölgenin bulunduğu sonucuna vardı. Ayrıca, bugün çekirdek kabuğu (manto) olarak bilinen bu bölge ile yerkabuğunun birbirinden kesin bir çizgiyle ayrıldığını ve iki bölge arasında bir süreksizlik katmanının bulunduğunu belirledi.

Çeşitli deneylerle varlığı kesin olarak kanıtlanan ve Mohorovicic süreksizliği ya da kısaca “Moho” diye adlandırılan bu sismik süreksizlik kuşağı, okyanusların altında 5-10 km, kıta Avrupa’sının altında yaklaşık 50 km, kara kalkanlarının altında ise ortalama 35 km derinlikte yer alır. Kalınlığı 0,2 ile 3 km arasında değişen Moho’nun jeolojik yapısı henüz kesin olarak aydınlatılamamışsa da, bu süreksizlik bölgesinin, üstündeki bazaldi yapılar ile altındaki peridotitli oluşumlar arasında kimyasal bir geçiş olduğu görüşü genellikle benimsenmiştir.

Sonraki yıllarda, deprem merkezlerinin belirlenmesine yönelik yeni bir yöntem geliştiren ve sismik dalgaların kaynaktan 15.000 km öteye yayılma eğrilerini çizen Mohorovicic, ayrıca depremlerin yerkabuğu ve Yer yüzeyindeki etkilerini inceleyerek, depreme dayanıklı yapılar için yeni öneriler de geliştirmiştir.

Kaynak:
Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.